Đường aspartame – Oan gia dai dẳng

aspartame 1Aspartame, một loại đường hóa học quen thuộc với người bệnh tiểu đường, bị cáo buộc dai dẳng là tiềm năng gây ung thư, tổn thương hệ thần kinh (ngộ độc methanol), u não, động kinh, chậm phát triển,…thậm chí chẳng giảm béo, mà còn làm tăng béo,… Chưa có chất phụ gia nào bị hành “lên bờ xuống ruộng” như aspartame, mặc dù nó được các cơ quan an toàn thực phẩm đánh giá là an toàn.

Vũ Thế Thành


Đường aspartame có tên thương mại là Equal, Nutrasweet, Canderel,…Do sử dụng quá ít, nên aspartame hầu như chẳng có ích gì cho cơ thể, ngoài việc tạo ra độ ngọt khủng (gấp 200 lần đường thường).

Đánh giá mới nhất về aspartame là vào năm 2013, cơ quan an toàn thực phẩm châu Âu (EFSA) vẫn tái khẳng định aspartame an toàn cho người với mức sử dụng như quy định hiện nay.

Đánh giá mới nhất về aspartame là vào năm 2013, cơ quan an toàn thực phẩm châu Âu (EFSA) vẫn tái khẳng định aspartame an toàn cho người với mức sử dụng như quy định hiện nay.

Aspartame do 2 acid amin kết hợp lại: acid aspartic và acid phenylalanine, trong đó nhóm acid của phenylalanine được ester hóa với gốc methyl. Vào tới ruột, aspartame chưa kịp ngấm vào máu thì đã bị thủy giải, nhả ra lại acid aspartic, acid phenylalanine và rượu methanol với tỉ lệ 4:5:1 (tính theo khối lượng). Chính 3 chất do aspartam ”nhả ra” này mới sinh chuyện.

Cái tí tẹo mới là oan gia

Chỉ cần tí tẹo aspartame là đã đủ ngọt rồi. Methanol sinh ra từ aspartame lại còn tí tẹo hơn nữa (10%), nhưng cái tí tẹo này lại là đề tài chính để thiên hạ xúc xiểm với cái gọi là “ngộ độc methanol”.

Methanol trong ruột sẽ được chuyển hóa thành formaldehyde (formol) và rồi bị oxid hóa thành acid formic. Chất sau cùng làm tổn thương thần kinh thị giác và não bộ. Nhưng lượng methanol có tự nhiên trong trái cây còn nhiều gấp cả chục lần so với methanol phát sinh từ aspartame. Ăn trái cây thì đã sao? À, dư luận lại cho rằng, trong trái cây có chất gì đó (?) ức chế không cho methanol biến thành formaldehyde, và rằng aspartame không phải là…trái cây.

Các nhà khoa học đã theo dõi liều sử dụng aspartame ở mức tối đa cho phép, thì không thấy methanol hay acid formic tăng trong máu. Ở người lớn, ngộ độc methanol với 8g mới có thể gây mù, và 10g có thể gây tử vong. (với mức tiêu thụ aspartame cho phép khoảng 2 gr /ngày, thì lượng methanol phát sinh cỡ 0,2 gr)

Còn 2 acid aspartic và phenylalanine từ aspartame bị “đấm đá” nhẹ tay hơn, vì cả 2 đều là acid amin mà cơ thể cần để tổng hợp protein..

Dư luận đồn đoán là acid aspartic có thể kết hợp với acid glutamic (bột ngọt) gây tổn hại não và tế bào thần kinh. Aspartame ăn vào tí tẹo, làm sao cung cấp đủ acid aspartic cho mấy scandal bệnh hoạn này. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy đây là chuyện tào lao.

Phenylalanine là acid amin thiết yếu, cơ thể không tổng hợp được mà phải lấy từ nguồn thực phẩm. Người lớn cần 2g phenylalanine mỗi ngày. Phenylalanine cũng bị gán cho gây hại thần kinh, nhưng những nghiên cứu đều bác bỏ chuyện mơ hồ này.

Tuy nhiên, với những người bị bệnh phenylketone niệu (PKU) thì lại khác. Đây là bệnh di truyền, thiếu enzyme để chuyển hóa phenylalanine, do đó nếu tiêu thụ nhiều phenylalanine sẽ ảnh hưởng đến thần kinh nghiêm trọng. Những người mắc bệnh này phải kiêng những thực phẩm chứa nhiều phenylalanine, chứ chẳng riêng gì phải kiêng aspartame. Thực phẩm chứa phenylalanine phải ghi nhãn. Đây là loại bệnh hiếm gặp, tỉ lệ mắc bệnh là 1/10.000 – 20.000.

Do sử dụng quá ít, nên phần đóng góp năng lượng của aspartame coi như không đáng kể. Vì vậy aspartame thường được dùng thay đường trong thực phẩm ăn kiêng. Nhưng dư luận lại cho rằng aspartame ngon miệng, nên sẽ phá hỏng kế hoạch ăn kiêng giảm béo. Lý sự kiểu này thì, xin lỗi, giống như phụ nữ đang lên cơn…ghen.

Aspartame có độ ngọt gấp 200 lần đường ăn, hậu vị kéo dài, và vị ngọt của nó khá giống với đường thường. Aspartame chỉ ổn định ở pH thấp nên được dùng nhiều trong các loại nước ngọt, trà, cà phê,… Nó cũng không chịu được nhiệt độ cao, nếu dùng trong các loại thực phẩm nấu nướng sẽ có vị chát kim loại.

Cái tội độc quyền…

Độ ngọt khủng của aspartame chỉ được khám phá tình cờ vào năm 1965, khi người ta tìm cách đánh giá thuốc chống viêm loét bao tử. Nhưng việc tổng hợp ra aspartame lại là chuyện li kỳ, vì nếu không khéo, sẽ tạo ra đồng phân của aspartame có vị đắng. Chính vì cái “khéo” này mà aspartame bị đánh tơi tả khi đăng ký bản quyền. Cơ quan FDA Mỹ bị đàm tiếu là có vấn đề khi bỏ qua độc tính của aspartame. Nguyên đơn, bị cáo lôi nhau ra cả tới quốc hội để điều trần. Sự việc lằng nhằng mãi đến năm 1981 mới chính thức cho phép dùng.
Hiện nay hơn 100 quốc gia cho phép sử dụng aspartame, kể cả châu Âu, Anh, Canada,..

Mức dung nạp cho phép mỗi ngày (ADI) là 40mg/kg thể trọng, nghĩa là với người nặng 50 kg, có thể dùng aspartame 2gr/ngày. Con số thiệt hào phóng và xài…vô tư.

Các cơ quan an toàn đánh giá phụ gia thực phẩm phải dựa trên nhiều nghiên cứu, chứ không chỉ vài nghiên cứu lẻ tẻ. Nghiên cứu về an toàn thực phẩm là chuyện phức tạp. Cùng một vấn đề, nhưng có thể đưa ra nhiều kết quả khác nhau, thậm chí ngược nhau, chủ yếu do thiếu sót của phương pháp nghiên cứu dẫn đến những kết quả thiếu tin cậy. Do đó không phải kết quả nghiên cứu nào cũng được chấp nhận để xem xét. Các nghiên cứu cũng không chỉ dựa trên những thử nghiệm trên động vật, mà cả trên người (nếu có thể), trên lâm sàng và dịch tễ học.

Chấp thuận cho sử dụng một loại phụ gia nào đó, vẫn chưa hết chuyện. Buồn buồn mấy cơ quan an toàn này vẫn lôi ”đối tượng” ra đánh giá lại. Tái đánh giá mới nhất về aspartame là vào năm 2013, cơ quan an toàn thực phẩm châu Âu (EFSA) vẫn khẳng định aspartame an toàn cho người với mức sử dụng như quy định hiện nay.

Bản quyền sáng chế của aspartame đã hết hạn từ năm 1992. Ai sẽ đứng ra móc ngoặc, và móc ngoặc được ai nữa bây giờ? Giả dụ FDA bị ”luộc”, thì liệu đại gia aspartame có “luộc” luôn được EFSA, Codex,… và cả trăm nước khác không? Vậy mà aspartame vẫn bị đánh dai dẳng đủ kiểu, qua mail, qua nhiều bài báo mang tính hù dọa hơn là khoa học.

Vũ Thế Thành

.

Advertisements
This entry was posted in An toàn thực phẩm and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s