Bà bầu có cần kiêng ăn cá ?

mercury 1Cơ thể con người không cần thuỷ ngân, nhưng ai cũng ít nhiều bị nhiễm thuỷ ngân. Nhiễm qua đường hô hấp, qua da (xài mỹ phẩm), nhưng chủ yếu là do ăn uống. Hơn 90% thuỷ ngân có trong cơ thể người Mỹ là do ăn hải sản, đặc biệt là cá biển. Thủy ngân gây độc trên hệ thần kinh của người, nhất là thai nhi. Giới khoa học phương Tây khuyên mấy bà bầu nên ăn ít cá . Mấy bà bầu trong nước có cần phải theo lời khuyên này không?

Vũ Thế Thành


Thuỷ ngân chạy lòng vòng

Vậy tội gì mà bầu ta lại phải hạn chế ăn cá 2 lần/tuần như bầu tây? Miễn là đừng vọng ngoại ăn filet hay sushi cá ngừ, cá hồi nhập cảng. Đó là những loại cá đánh xa bờ. Muốn ăn phải “đi theo” bầu tây.

Vậy tội gì mà bầu ta lại phải hạn chế ăn cá 2 lần/tuần như bầu tây? Miễn là đừng ăn filet hay sushi cá ngừ, cá hồi nhập cảng. Đó là những loại cá đánh xa bờ. Muốn ăn phải “đi theo” bầu tây.

Ngoài ô nhiễm thủy ngân tự nhiên do núi lửa phun, con người cũng gây ô nhiễm thuỷ ngân nhiều. Thủy ngân từ các nhà máy nhiệt điện (đốt than) chiếm nhiều nhất (65%), khai thác vàng (11%), luyện sắt thép, xi măng, pin, đèn huỳnh quang,… thải thủy ngân ra không khí, ao hồ, sông biển…

Thủy ngân dù ở dạng nguyên tố (Hg), hay dạng muối vô cơ, khi đi vào nguồn nước đa số đều bị các vi sinh vật chuyển hoá thành methyl thủy ngân, tích tụ trong rong tảo. Đây là dạng độc hại nhất của thuỷ ngân trong thực phẩm.

Thế rồi, nghêu sò ốc hến, cua bé, cá bé ăn rong rêu, cá lớn nuốt cá bé, chim chóc ăn cá, cá làm thức ăn gia súc. Đến lượt người ăn cá, ăn thịt,…. Tất cả đều mang theo và tích lũy methyl thủy ngân. Cá càng lớn càng tích lũy nhiều thủy ngân.

Nói lòng vòng như thế để thấy rằng tôm, cá, nghêu, sò,… thậm chí thịt heo bò gà, và ngay cả con người nếu nhiễm thủy ngân cũng là chuyện… thường. Một khi thủy ngân đã đi vào chuỗi thực phẩm thì chạy đâu cũng chẳng thoát. Vấn đề là ăn thứ gì thì bị nhiễm nhiều, và ăn nhiều tới cỡ nào thì mới sinh chuyện.

Cá biển nhiễm thuỷ ngân nhiều nhất

Thủy ngân nguyên tố (trong nhiệt kế, đèn huỳnh quang), nêu lỡ…ăn cũng không độc lắm vì ruột hấp thu rất ít loại này, nhưng thuỷ ngân dạng này rất dễ bay hơi, và nếu hít thở thường xuyên thì nguy hiểm.

Thuỷ ngân dạng vô cơ hấp thu qua đường tiêu hoá nhiều hơn, khoảng10%, chủ yếu gây hại cho thận.

Nhưng methyl thủy ngân mới là dạng độc hại nhất, ruột hấp thu tới 95%. Methyl thủy ngân đi vào não, gan, thận, tóc và da gây ra hội chứng thần kinh, mất cảm giác, run tay, thính giác, thị lực đều có vấn đề. Tệ hại hơn, nó có thể ngấm qua nhau thai, ảnh hưởng xấu đến phát triển của thai nhi, đặc biệt là não bộ, thậm chí gây quái thai. Hầu hết thực phẩm ít nhiều đều có thuỷ ngân ở dạng độc hại này, nhiều nhất là từ cá biển.

Nhưng may mắn là ngộ độc thủy ngân qua ăn uống lại là điều hiếm hoi. Đa số thực phẩm đều có dư lượng thủy ngân không đáng ngại, kể các loại hải sản tôm cá nghêu sò ốc hến., ngoại trừ các loại cá lớn, săn mồi, lặn sâu như cá mập (shark), cá kiếm (swordfish),…thì có dư lượng thuỷ ngân rất cao.

Nghiên cứu mới đây của đại học Hawaii và Michigan cho biết, 80% methyl thủy ngân ở tầng nước mặt bị ánh sáng phá hủy (*). Do đó cá biển sống ở vùng này lại ít nhiễm thuỷ ngân.

Nhưng cá sống ở biển sâu, cá săn mồi và cá càng lớn, thì tích lũy thủy ngân càng nhiều, do cá nhỏ ăn rong rêu (có thuỷ ngân), cá vừa ăn cá nhỏ, cá lớn lại ăn cá vừa và cứ thế tích luỹ. Trong khoa học gọi hiện tượng này là tích luỹ sinh học (biomagnification).

Sự ô nhiễm sông biển quá mức do chất thải và kéo dài cũng đưa đến sự tích luỹ sinh học. Thảm hoạ xảy ra ở Minamata (Nhật Bản), được xem là thí dụ kinh điển về cá nhiễm thủy ngân diện rộng. Nhà máy hóa chất Chisso đã xả chất thải có thủy ngân ra vịnh Minamata suốt 36 năm (từ 1932- 1968), thảm họa làm 1.784 người bị chết. Cư dân và súc vật ở đây đều bị nhiễm bệnh, và người ta gọi luôn bệnh do ngộ độc thủy ngân là bệnh Minamata.

Việt Nam chơi nghiệt với thuỷ ngân nhất

Mức nhiễm thủy ngân trong cá ở Minamata được xác định là từ 5 – 20 mg/kg , nghĩa là khoảng 5.000 – 20.000 ppb. (phần tỉ ppb = 1/1.000 ppm = 0,001 mg/kg, gấp cả trăm lần so với cá biển bình thường.

Hàm lượng thủy ngân tự nhiên trong cá biển trung bình khoảng 100 – 200 ppb. Cá ở Nhật là 100 ppb, ở Phần Lan là 200. Đó cũng là mức quy định hàm lựơng thủy ngân tối đa có trong cá của 2 nước này. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đề nghị hàm lượng thủy ngân tối đa là 100 ppb. Ở Việt Nam, quy định nghiêm ngặt hơn, mức tối đa là 50 ppb.

Cá biển là nguồn dinh dưỡng không chê vào đâu được, lại có cả omega 3 rất cần cho phát triển não của thai nhi và trẻ em. Không có nhà khoa học nào đủ can đảm khuyên mấy bà bầu không nên ăn cá, mà chỉ khuyên nên hạn chế ăn cá.

Ngộ độc thuỷ ngân do ăn cá là điều hiếm hoi, nhưng mấy bà bầu cũng nên cẩn thận. Mấy bà ăn cá thì chưa đến nỗi, nhưng thủy ngân rất hại cho sự phát triển não và hệ thần kinh của thai nhi và trẻ em.

Thủy ngân được đào thải (90%) qua phân với chu kỳ bán hủy sinh học khoảng 65 ngày, và cũng phải mất cả năm mới thải hết thủy ngân trong người (nếu không nhiễm tiếp). Do đó, mấy bà mưu tính có bầu cũng phải có kế hoạch từ xa, chứ không chỉ đợi có bầu rồi mới hạn chế ăn cá. Mỗi tuần chỉ nên ăn tối đa 2 lần, tổng cộng chừng 170 gr. Còn với các loại cá biển khác thì khoảng 300 gr. Có nước còn khuyên ăn ít cá hơn nữa. Đó là lời khuyên dành cho mấy bà bầu tây

Còn bầu ta thì sao?

Mấy bà đã từng nghe qua, hay thưởng thức các loại cá kiếm (swordfish), cá mập (shark), cá thu vua (king mackerel), cá ngừ vây xanh (bluefin tuna), cá ngừ trắng (albacore tuna), cá chấm vàng (tilefish),… chưa? Toàn là những tên lạ hoắc. Những loại cá biển dữ dằn này có dư lượng thuỷ ngân rất cao. Tây lại khoái ăn cá biển, xa bờ nước sâu, cá phải thật to, nạc nhiều khỏi nhằn xương, nên mới “bị” khuyên ăn cá ít lại,

Mấy bà bầu Việt Nam ăn cá lóc, cá rô, cá tra, cá hú,… là các loại cá nước ngọt. Việt Nam xuất cảng cá ào ạt cả 20 năm nay, nên mấy ông thủy sản theo dõi nguồn nhiễm thường xuyên, và chưa bao giờ bị trả hàng vì lý do thuỷ sản nhiễm thuỷ ngân vượt mức. Còn với loại cá biển như cá nục, cá mú, cá thu, cá ngừ,.. thuộc loại cá nhí, cá gần bờ, cá nước mặt, thì chấp nhất thủy ngân làm gì. Chả thế mà VN mạnh tay quy định dư lượng thủy ngân trong cá “nghiệt” gấp đôi thế giới.

Vậy tội gì mà bầu ta lại phải hạn chế ăn cá 2 lần/tuần như bầu tây? Miễn là đừng vọng ngoại ăn filet hay sushi cá ngừ, cá hồi nhập cảng. Đó là những loại cá đánh xa bờ. Muốn ăn phải “đi theo” bầu tây. Cũng nên biết là cá tra cũng có omega-3 đấy nhé.

Vũ Thế Thành (vuthethanh202@gmail.com)

======

(*) Mercury levels in Pacific fish likely to rise in coming decades – http://www.ns.umich.edu/new/releases/21648-mercury-levels-in-pacific-fish-likely-to-rise-in-coming-decades

.

Advertisements
This entry was posted in An toàn thực phẩm and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s